Perfectionisme loslaten: van controle naar vertrouwen

Over controle, angst en het moment waarop je iets uit handen geeft

“Ik ben nu eenmaal perfectionistisch.”

Ik hoor die zin vaak. Meestal terloops. Soms met een beetje trots. En dat is heel begrijpelijk, want perfectionisme klinkt naar hoge standaarden, verantwoordelijkheid en zorgvuldigheid. Naar iemand die het serieus neemt.

En vaak zit daar ook iets waardevols onder. Ambitie. Betrokkenheid. De wens om goed werk te leveren.

Dat herken ik ook van mezelf. Ik weet heel goed wat perfectionisme is. Het heeft mij lange tijd veel gebracht maar ook gekost. Ik legde de lat hoog en dat kostte me veel stress en tijd.

Het kon namelijk altijd beter.

Uiteindelijk begreep ik dat er nog iets anders onder zat. Ik was vooral bang om het niet goed genoeg te doen.

Wanneer perfectionisme meer wordt dan hoge eisen stellen

Er is een verschil tussen hoge eisen stellen aan wat je doet en je waarde laten afhangen van hoe goed je het doet.

Bij het eerste denk je: dit is belangrijk voor me, dus ik wil hier aandacht aan geven. Bij het tweede komt er iets bij: als dit niet goed genoeg is, ben ik dat misschien ook niet.

Dan wordt een mogelijke fout meer dan een fout. Feedback voelt al snel als kritiek en wordt bewijs dat jij niet goed genoeg bent.

En als er zoveel vanaf hangt, wordt controle opeens heel belangrijk.

Dus lees je die mail nog een keer. En daarna misschien nog een keer. Je blijft dat gesprek in je hoofd afdraaien en vraagt je af of je toch iets anders had moeten zeggen.

Of je stelt iets uit, omdat je tegen jezelf zegt dat je eerst nog meer wilt weten.

Je weet natuurlijk heel goed dat niemand perfect is. Maar dat weten is iets anders dan het gevoel kunnen verdragen dat iemand jou misschien niet goed genoeg vindt.

Wanneer wordt perfectionisme ongezond?

Perfectionisme gaat vaak niet eens over een mogelijke fout. Het gaat meer over wat die fout volgens jou zou kunnen betekenen.

Zolang je kunt blijven bijschaven, controleren of verbeteren, houd je grip. Zodra je iets verstuurt, uitspreekt of publiceert, geef je een deel uit handen.

Dan mag een ander er iets van vinden. En precies daar wordt het spannend.

 Toen ik er middenin zat, dacht ik vooral dat ik hoge eisen stelde aan mezelf en gewoon zorgvuldig was. Pas later zag ik wat er eigenlijk onder zat: angst voor kritiek en voor wat een ander van mij zou vinden. Daardoor voelde iets pas goed genoeg om los te laten als ik er zelf bijna niets meer op aan te merken had.

Waarom perfectionisme zo hardnekkig kan zijn

Perfectionisme ontstaat niet voor niets. Zorgvuldig zijn en vooruitdenken verkleinen de kans op fouten, kritiek en misverstanden.

Het kan dus werken. En het kan je zelfs ver brengen.

Maar er zit geen einde aan.

Want hoeveel moet je doen om te voorkomen dat iemand iets negatiefs over je denkt?

Er is altijd iets wat beter kan. Een zin die scherper kan. Iets wat je alsnog had kunnen voorzien. En zo wordt het langzaam iets dat je in de weg gaat zitten. Je móét het goed doen.

Waarom begrijpen alleen niet genoeg is

Rationeel begrijp je het vaak heel goed. Je weet dat fouten maken menselijk is. Je weet ook dat je streng bent voor jezelf en dat anderen waarschijnlijk milder naar je kijken dan jijzelf.

En toch doe je de volgende dag precies hetzelfde.

Weten waar iets vandaan komt, betekent nog niet dat je automatisch anders gaat handelen. Zeker niet als controle je lange tijd ook iets heeft opgeleverd. Jezelf dwingen om minder perfectionistisch te zijn helpt dan meestal ook niet. Voor je het weet maak je daar weer een nieuwe opdracht van waar je aan moet voldoen.

Kijk eens naar het moment waarop je weer wilt controleren, aanpassen of uitstellen. Wat probeer je dan eigenlijk te voorkomen? Dat iemand teleurgesteld is? Dat je kritiek krijgt? Dat iets anders wordt ontvangen dan je had gehoopt?

Perfectionisme kan daarom samengaan met faalangst, angst voor afwijzing of het gevoel dat je niet goed genoeg bent. Controle lijkt dan te helpen. Maar hoe goed je iets ook voorbereidt, je kunt uiteindelijk niet bepalen hoe een ander erop reageert.

Perfectionisme loslaten betekent daarom niet dat je minder zorgvuldig wordt.

Het betekent dat je gaat herkennen wanneer je iets nog een keer checkt omdat het echt nodig is, en wanneer je het doet omdat je bang bent voor wat er kan gebeuren als je het loslaat. Dat is een belangrijk verschil.

Je mag iets nog steeds heel goed willen doen. Alleen hoeft het resultaat niet meer te bewijzen dat jij goed genoeg bent.

Perfectionisme raakt vaak aan verantwoordelijkheid en controle. In dit artikel lees je daar meer over: Waarom je je voor alles verantwoordelijk voelt